อยู่ให้เป็นกับโรค ‘เกล็ดเลือดต่ำ’

ลองคิดดูหากวันหนึ่ง คุณทำกิจกรรมทั่วไปไม่ได้เหมือนคนปกติ แม้แต่ปั่นจักรยาน เล่นกีฬา จากภาวะเกล็ดเลือดต่ำทำให้เลือดไหลออกมากอาจถึงแก่ชีวิตได้ กระแทกอะไรนิดหนึ่งก็เป็นรอยช้ำ ยิ่งเกิดมีเลือดออกภายในยิ่งอันตรายเพราะคุณอาจไม่รู้ตัว

เมื่อเกล็ดเลือดที่ทำหน้าที่ช่วยให้เลือดหยุดไหลกลับมีต่ำกว่าปกติ กลายเป็นภัยร้ายเสียเอง แต่โรคนี้สังเกตได้ และมีโอกาสหายขาดสูง วันนี้กินอยู่เป็น 360 องศาแห่งการใช้ชีวิตนำคำแนะนำจาก ศาสตราจารย์ แพทย์หญิงนงนุช สิระชัยนันท์ มาฝาก

 

โรคเกล็ดเลือดต่ำจากภูมิคุ้มกันทำลายเกล็ดเลือด หรือ Immune thrombocytopenia (ITP) คือภาวะที่คนไข้มีเกล็ดเลือดลดลง เกิดจากความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกันทำลายเกล็ดเลือด ส่งผลทำให้เลือดไม่สามารถแข็งตัวได้ จึงเกิดอาการเลือดออก มักมีเลือดออกตามผิวหนังหรือ ตามเยื่อบุต่างๆ เช่น เลือดกำเดา หรือเลือดออกตามทางเดินอาหาร บางรายอาจจะพบอาการ วิตกกังวล ซึมเศร้า และส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตถ้าเกล็ดเลือดต่ำเป็นระยะยาวนาน

 

ศาสตราจารย์ แพทย์หญิงนงนุช สิระชัยนันท์ สาขาโลหิตวิทยาและมะเร็งในเด็ก ภาควิชากุมารเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
ศาสตราจารย์ แพทย์หญิงนงนุช สิระชัยนันท์ สาขาโลหิตวิทยาและมะเร็งในเด็ก ภาควิชากุมารเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล

 

ศาสตราจารย์ แพทย์หญิงนงนุช สิระชัยนันท์ สาขาโลหิตวิทยาและมะเร็งในเด็ก ภาควิชากุมารเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล กล่าวว่า “โรค ITP ปัจจุบันเชื่อว่าเกิดจากการที่ร่างกายติดเชื้อไวรัส จึงสร้างภูมิคุ้มกันเพื่อทำลายเชื้อ แต่ส่งผลในการทำลายเกล็ดเลือดของตนเองด้วย สาเหตุอื่นที่พบได้โดยเฉพาะในคนที่เป็นเกล็ดเลือดต่ำแบบเรื้อรัง ได้แก่ โรคแพ้ภูมิตัวเอง (SLE) การติดเชื้อไวรัสเอดส์ หรือไวรัสตับอักเสบ เป็นต้น  โรคนี้พบได้ทุกช่วงอายุ โดยมีอุบัติการณ์ราว 2-6 คนต่อประชากร 100,000 คนต่อปี ผู้ป่วยส่วนใหญ่มีเกล็ดเลือดต่ำกว่า 50,000 ต่อ ไมโครลิตร อาการเลือดออกมักสัมพันธ์กับปริมาณเกล็ดเลือด โดยเฉพาะอย่างยิ่งถ้าเกล็ดเลือดต่ำกว่า 10,000 ต่อ ไมโครลิตร จะมีโอกาสเลือดออกรุนแรงได้”

 

สังเกตอาการเกล็ดเลือดต่ำ

  • เลือดออกมากหลังเกิดบาดแผล ถึงแม้จะเป็นบาดแผลขนาดเล็ก
  • มีเลือดออกตามผิวหนัง เป็นจุดเล็กๆ แดงๆ
  • มีอาการเลือดออกตามไรฟัน
  • มีเลือดกำเดาออก
  • มีรอยช้ำจ้ำตามแขนขา แต่จริงๆ แล้วไม่ได้กระแทกอะไร หรือกระแทกอะไรนิดหนึ่งก็เป็นรอยช้ำ

 

หากมีจำนวนเกล็ดเลือดในปริมาณต่ำมาก อาจพบอาการเลือดออกภายในหรือมีอาการรุนแรงได้ เช่น ปัสสาวะเป็นเลือด อุจจาระเป็นเลือด หรืออุจจาระมีสีเข้มมาก รวมถึงอาการเลือดไหลไม่หยุด ควรรีบไปพบแพทย์โดยด่วน

 

ITP

 

ผู้ป่วยหลายคนเข้าใจว่าโรคนี้ไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้  แต่ในความเป็นจริงแล้ว มากกว่าร้อยละ 80 ของผู้ป่วยโรคภาวะเกล็ดเลือดต่ำชนิด ITP ในเด็ก และร้อยละ 60-70 ในผู้ใหญ่ สามารถรักษาให้หายขาดได้  อันเป็นผลมาจากการรับประทานยาอย่างสม่ำเสมอในกรณีที่เกล็ดเลือดต่ำ และมีอาการเลือดออก นอกจากนี้ การดูแลตัวเอง การบริโภคอาหารที่มีประโยชน์ต่อร่างกาย พักผ่อนให้เพียงพอ การออกกำลังกายอย่างพอดี พบแพทย์ตามนัดอย่างสม่ำเสมอ จะทำให้การรักษามีประสิทธิภาพดีขึ้น

 

การปฏิบัติตัวในช่วงที่มีเกล็ดเลือดต่ำ

  1. การออกกำลังกายอย่างพอดี: ผู้ป่วยที่มีภาวะเกล็ดเลือดต่ำควรเลี่ยงการออกกำลังกายที่ต้องเคลื่อนไหวร่างกายอย่างหักโหม และมีความเสี่ยงต่อการกระทบกระเทือนร่างกาย จึงแนะนำให้ออกกำลังกายด้วยการเดิน วิ่งเหยาะๆ หรือ ว่ายน้ำ เป็นต้น
  2. เลือกรับประทานที่มีประโยชน์และปริมาณเพียงพอต่อความต้องการของร่างกาย: อาหารที่ดีมีประโยชน์ต่อร่างกาย เช่น ผักใบเขียว ผลไม้ ที่มีเกลือแร่และวิตามิน และโปรตีนจากเนื้อสัตว์ เช่น เนื้อปลา เนื้อไก่ ไข่ไก่ เป็นต้น
  3. พักผ่อนให้เพียงพอ: วันละประมาณ 8 ชั่วโมง
  4. สังเกตความเปลี่ยนแปลง: ได้แก่อาการเลือดออกที่ผิดปกติ หรืออาการอ่อนเพลียซึ่งอาจเกิดจากการสูญเสียเลือด
  5. แจ้งให้แพทย์ทราบ: หากผู้ป่วยจำเป็นต้องเข้าพบทันตแพทย์หรือพบแพทย์ท่านอื่นๆ เพื่อความปลอดภัยควรแจ้งให้แพทย์ทราบล่วงหน้าว่าตนมีโรคประจำตัวทุกครั้ง

 

“สุดท้ายนี้ กำลังใจจากครอบครัวและการมีส่วนร่วมของคนในครอบครัวในการดูแลผู้ป่วยเป็นสิ่งสำคัญ ผู้ป่วยไม่ควรท้อแท้หรือหมดกำลังใจ แต่ควรที่จะเรียนรู้ ด้วยการหมั่นศึกษาและดำเนินชีวิตในแนวทางที่เหมาะสม เช่นนี้ผู้ป่วยภาวะเกล็ดเลือดต่ำก็จะสามารถใช้ชีวิตให้มีความสุขและมีคุณภาพได้โดยไม่ยาก” ศ.พญ.นงนุช กล่าวทิ้งท้าย  

 

ผู้ที่สนใจศึกษาข้อมูลเพิ่มเติม สามารถรับชมวิดีโอให้ความรู้เกี่ยวกับ “โรคภาวะเกล็ดเลือดต่ำ” ได้ที่ YouTube: Rama Channel